Tác giả: Vương Tam Hổ (Vương Tam Hổ - Chủ nhiệm bác sĩ khoa Trung y, Bệnh viện Trung y thành phố Tây An)

Tóm tắt nội dung:

"Chung sống với khối u không phải là từ bỏ điều trị, mà là thông qua việc điều chỉnh trạng thái cơ thể để đạt được sự cân bằng giữa con người và khối u. Liều lượng dùng thuốc trong Đông y là một môn học vấn lớn, cần xem xét tổng hợp các yếu tố như bệnh chứng, thể chất... đúng như người xưa đã nói: 'Vị thuốc là quan trọng, nhưng phân lượng còn quan trọng hơn'."

Nội dung chi tiết:

"Chung sống với khối u" là một quan niệm cực kỳ thực tế và nhân văn trong điều trị ung thư của Đông y, tương đồng với tư duy "sống chung với khối u" của y học hiện đại. Cốt lõi của nó không phải là buông xuôi, mà là điều chỉnh cơ thể để đạt được trạng thái cân bằng tương đối: vừa kiểm soát sự phát triển của khối u, vừa bảo vệ tối đa chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

01. Liều lượng dùng thuốc trong Đông y

Phân lượng (liều lượng) của thuốc là nhân tố then chốt quyết định hiệu quả lâm sàng. Vương Thanh Nhậm đời Thanh từng nói: "Dược vị yếu khẩn, phân lượng canh yếu khẩn" (Vị thuốc là quan trọng, nhưng phân lượng còn quan trọng hơn).

Liều lượng trong Đông y là một học vấn phức tạp, tuyệt đối không phải là những con số cố định đơn giản, mà được coi là "bí mật không truyền lại". Nó đòi hỏi sự tính toán tổng hợp dựa trên loại bệnh chứng, tuổi tác, giới tính, tố chất cơ thể, trường phái học thuật, môi trường địa lý và thói quen dùng thuốc.

Về vấn đề chất lượng dược liệu mà hiện nay nhiều người phàn nàn, Tôn Tư Mạo trong tác phẩm "Bị cấp thiên kim yếu phương" đã sớm đưa ra lời giải thích:

* Thời cổ đại: Ngày tháng dài lâu, dược liệu được nuôi dưỡng tự nhiên trong đất rất lâu nên khí vị thuần khiết. Người xưa ít ham muốn, thể chất bình hòa, bệnh tình thường nhẹ, nên dùng thuốc ít, liều nhẹ mà hiệu quả vẫn tốt.

* Ngày nay: Dược lực của dược liệu mỏng manh, con người mắc bệnh nặng và phức tạp, cộng thêm thầy thuốc không hiểu rõ mùa vụ hái thuốc, nơi sản xuất và thực hư của dược liệu, nên hiệu quả tự nhiên không bằng người xưa.

Hiện nay, giới Đông y đang xuất hiện xu hướng dùng liều lượng ngày càng lớn, thậm chí có người dựa vào liều cao để "khoe kỹ năng". Tuy nhiên, các danh y cổ đại như Trương Trọng Cảnh, Diệp Thiên Sĩ, Lý Đông Viên... đều nổi tiếng với đặc điểm "vị thuốc tinh giản, liều lượng chuẩn xác", đây là điều hậu thế cần học tập.

02. Lão danh y Nhạc Mỹ Trung đúc kết 3 trường hợp cần dùng liều nhẹ

* Bệnh ở Thượng tiêu: Tuân thủ nguyên tắc "Thượng tiêu như vũ, phi khinh bất cử" (Thượng tiêu như lông vũ, không nhẹ thì không nâng lên được). Cần dùng các loại thuốc hoa, lá có chất nhẹ, liều lượng nhỏ, không nên sắc quá lâu, nếu không thuốc sẽ đi quá vị trí bệnh mà còn tổn thương đến các bộ phận không có bệnh.

* Bệnh ngoài da: Da lông thuộc phần Dương của cơ thể, cần dùng các thuốc tính nhẹ (khinh tề) mới có thể đi tới nơi có bệnh. Cần căn cứ vào các thể bệnh phong nhiệt, hàn thấp, hỏa uất... để chọn phương thuốc tương ứng.

* Bệnh mãn tính: Bệnh lâu ngày cơ thể suy nhược, dùng thuốc dài ngày đã hao tổn chính khí, không được nóng vội cầu thành. Nên dùng các dạng thuốc bột (tán), thuốc viên (hoàn) với liều lượng nhỏ, uống từ từ để kích thích khả năng kháng bệnh của cơ thể.

03. Phàn Chính Dương bổ sung các điểm mấu chốt về liều lượng (dựa trên lý luận của Nhạc Mỹ Trung)

* Liều lượng ảnh hưởng đến hiệu quả: Cùng một vị thuốc, liều lượng khác nhau thì công hiệu có thể khác biệt trời vực. Ví dụ: Thăng ma liều nhỏ giúp thăng dương cử hãm, liều lớn lại có thể bại độc; Hồng hoa liều nhỏ dưỡng huyết, liều vừa hành huyết, liều lớn phá huyết.

* Liều lượng phù hợp với bệnh chứng: Bệnh nhẹ dùng thuốc nhẹ, bệnh nặng phải dùng liều lớn mới có tác dụng.

* Liều lượng phù hợp với thể chất: Thể chất mạnh yếu, mức độ chịu đựng khác nhau thì khả năng tiếp nhận thuốc cũng khác nhau. Trẻ em, người già, phụ nữ, người gầy nhỏ thường dùng liều thấp hơn nam giới thanh niên khỏe mạnh. Điều này nhất quán với quan niệm trong "Hoàng Đế Nội Kinh": "Người chịu được độc thì dùng thuốc dày (mạnh), người không chịu được độc thì dùng thuốc mỏng (nhẹ)".

* Liều lượng liên quan đến vị thuốc: Một số thuốc có mùi vị đặc biệt, liều quá lớn dễ gây khó chịu. Ví dụ: Nhũ hương, Một dược dùng nhiều dễ gây cồn cào dạ dày; Khổ sâm, Long đởm thảo có vị cực đắng, tính cực hàn, cũng không nên dùng liều quá lớn.