Mũi nghẹt như đổ bê tông? Chỉ cần ấn nhẹ vào huyệt tố liêu, bạn sẽ cảm thấy hô hấp thông thoáng ngay lập tức. Đây là một huyệt nhỏ nhưng có tác dụng thanh nhiệt, giảm sưng, dù vậy rất nhiều người chưa từng nghe tên.

Thành thật mà nói, đôi khi y học còn kỳ diệu hơn cả ma thuật. Chẳng hạn, khi bạn bị cảm cúm nghẹt mũi, miệng phải há ra như cá nóc, ban ngày đi làm như đeo khẩu trang, đêm ngủ thở như bị tắc ống hút, xì thế nào cũng không thông.

Nhưng nếu tôi nói với bạn rằng, chỉ cần ấn nhẹ vào chỗ lõm phía dưới mũi vài giây, bạn sẽ thấy mũi thông thoáng trở lại, bạn có tin không? Nghe có vẻ giống một "phương thuốc dân gian" nhưng đây không phải là truyền thuyết mà là một phương pháp y học cổ truyền đã được ghi chép trong Hoàng Đế Nội Kinh và được y học cổ truyền Trung Quốc kiểm chứng qua hàng ngàn năm – đó là huyệt tố liêu.

Bạn có thấy tò mò không? Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về "công tắc" thông mũi kỳ diệu này.

Tố liêu là gì và nó nằm ở đâu?

Huyệt tố liêu nghe có vẻ giống tên một huyệt đạo trong phim cổ trang, nhưng thực ra nó nằm ngay trên mặt bạn – ở chỗ lõm nhỏ ở điểm cuối cùng của đường chính giữa mũi, nơi giao nhau với rãnh mũi môi. Khi bạn cười, chỗ đó sẽ cử động. Khi hắt hơi, nó cũng rung lên, vị trí rất dễ nhận biết. Đây là một huyệt quan trọng trên mạch Nhâm, trong y học cổ truyền có tác dụng "tỉnh thần khai khiếu, thông mũi lợi khiếu" (tỉnh táo tinh thần, khai thông các khiếu, thông mũi).

Nhưng có thể bạn chưa biết, huyệt này còn có một biệt danh là "huyệt thông mũi". Tên gọi này được đúc kết từ kinh nghiệm thực tế của vô số người. Bất cứ khi nào bị nghẹt mũi, chỉ cần ấn nhẹ vào huyệt này vài cái, họ sẽ cảm thấy mũi thông thật. Tất nhiên không phải ai cũng có tác dụng ngay lập tức, nhưng đa số mọi người đều cảm thấy "mũi được mở ra", giống như đột nhiên luồng không khí từ điều hòa được mở ra.

Vậy câu hỏi đặt ra là: tại sao một điểm nhỏ không đáng chú ý lại có khả năng lớn đến vậy?

Từ góc độ y học cổ truyền đến y học hiện đại

Trước tiên, chúng ta hãy xem xét từ góc độ y học cổ truyền. Y học cổ truyền cho rằng nghẹt mũi thường do phong hàn, phong nhiệt, hoặc thấp đục xâm nhập vào kinh phế, dẫn đến phế khí không được tuyên thông, khí huyết vận hành không thuận lợi.

Huyệt tố liêu, là một "điểm giao hội" trên mạch Nhâm, thông qua việc điều động khí huyết trong cơ thể, có tác dụng "thanh nhiệt tán phong, thông khiếu tỉnh thần" (thanh nhiệt, tán phong, thông khiếu, tỉnh táo tinh thần). Nói đơn giản, nó giống như "công tắc điều khiển" của "kênh mũi", khi ấn vào, nó có thể khởi động cơ chế tự điều chỉnh của cơ thể, dần dần giải tỏa tình trạng "nghẹt mũi".

Từ góc độ y học hiện đại, khu vực này có rất nhiều đầu dây thần kinh tam thoa và mao mạch phong phú. Khi chúng ta kích thích huyệt tố liêu, nó sẽ gây ra phản xạ thần kinh và làm giãn mạch máu cục bộ, giúp giảm tình trạng sung huyết của niêm mạc mũi, từ đó cải thiện sự thông thoáng của đường hô hấp. Có phải nó giống như một loại "thuốc xịt mũi co mạch tự nhiên"? Nhưng nó không chứa bất kỳ thành phần hóa học nào, không gây nghiện, không gây tái phát và không tốn tiền mua.

Câu chuyện thực tế và lời khuyên

Lần đầu tiên tôi biết đến huyệt này là hơn mười năm trước, vào một ca đêm mùa đông. Có một cụ già bị nghẹt mũi đến mức nói chuyện cũng có tiếng mũi, vừa xì mũi vừa than thở rằng mình "suốt ba ngày không ngủ được, nằm trằn trọc không thở được".

Khi đó, tôi đã kê thuốc cho cụ, đồng thời tiện tay giúp cụ ấn vài lần vào huyệt tố liêu và hướng dẫn cụ cách tự ấn. Không ngờ, chỉ trong mười phút cụ ngồi chờ thuốc, mũi cụ đã thông, giọng mũi cũng nhẹ đi. Cụ quay lại tìm tôi và nói: "Ngón tay của cô còn linh nghiệm hơn cả thuốc".

Đây chỉ là một phương pháp hỗ trợ, không phải mọi trường hợp nghẹt mũi đều có thể giải quyết chỉ bằng cách ấn huyệt. Đối với các vấn đề mãn tính như viêm mũi, polyp mũi, viêm mũi dị ứng, vẫn cần điều trị toàn diện. Tuy nhiên, như một phương pháp giảm nhẹ, nó thực sự hữu ích, đặc biệt là với những người đột ngột bị nghẹt mũi vào nửa đêm, không có thuốc bên cạnh và không muốn dậy lục lọi.

Bạn có thể hỏi: "Vậy làm thế nào để ấn huyệt tố liêu cho hiệu quả? Có phải càng day càng mạnh thì càng linh nghiệm không?"

Không cần phải dùng lực quá mạnh, nhẹ nhàng, liên tục và day ấn có nhịp điệu mới là chìa khóa. Dùng đầu ngón trỏ hoặc ngón cái ấn ngang, mỗi lần ấn giữ 5-10 giây, nghỉ 2 giây, lặp lại 5-10 lần. Khi day ấn, bạn nên kết hợp hít thở sâu, thả lỏng cơ thể, hiệu quả sẽ tốt hơn. Nếu nghẹt mũi nặng, bạn có thể day ấn 3-4 lần mỗi ngày, nhưng đừng quá thường xuyên đến mức làm da bị đỏ.

Công dụng khác của huyệt Tố Liêu

Ngoài việc trị nghẹt mũi, trong y học cổ truyền, huyệt này còn có một công dụng bí mật – cấp cứu tỉnh thần.

Nhiều tài liệu cổ ghi chép rằng, khi một người bị ngất xỉu (ví dụ như say nắng, động kinh, ngất do cảm xúc quá mạnh), người ta sẽ dùng móng tay kích thích huyệt tố liêu để giúp "khai khiếu tỉnh thần". Nó có vẻ giống như "cách véo nhân trung" trong y học cổ truyền.

Bạn hãy nhìn kỹ, hai huyệt này chỉ cách nhau vài milimet. Vì vậy, người xưa cũng có những phương pháp cấp cứu riêng. Tuy nhiên, hệ thống cấp cứu hiện đại đã hoàn thiện hơn, chúng ta nên biết thêm về phương pháp này như một kiến thức bổ sung.

Ngoài nghẹt mũi và ngất xỉu, huyệt tố liêu còn có một tác dụng ít được biết đến nhưng rất hữu ích – giảm sưng mặt và viêm gốc mũi. Bạn có bao giờ thức dậy vào buổi sáng và thấy hai bên sống mũi sưng, ấn vào thấy đau không? Đặc biệt là khi thời tiết thay đổi hoặc ăn mặn trước khi ngủ? Lúc này, ấn huyệt tố liêu, kết hợp với các huyệt trên mặt khác như nghinh hương, ấn đường, thái dương, có thể đẩy nhanh tuần hoàn máu cục bộ, giúp khuôn mặt của bạn bớt "phù nề".

Hơn nữa, hiện nay số người dùng điện thoại, ngồi làm việc văn phòng cả ngày càng nhiều, vùng gốc mũi và khóe mắt thường bị sưng, đau mỏi. Thực ra, nhiều khi là do vi tuần hoàn máu ở mặt kém, khí huyết không thông. Huyệt tố liêu, như một "trạm trung chuyển giao thông" trên khuôn mặt, day ấn định kỳ giống như tập thể dục "vi tuần hoàn" cho mặt. Đừng không tin, kiên trì một thời gian, bạn sẽ thấy cả quầng thâm dưới mắt cũng mờ đi.

Lưu ý quan trọng

Một sai lầm cần lưu ý là có người nghĩ rằng "càng nhiều huyệt càng tốt", cứ muốn day ấn một lúc cả một đống huyệt, thậm chí từ đầu đến chân. Thực tế, day ấn huyệt cần đúng huyệt, ít nhưng tinh. Huyệt tố liêu tuy nhỏ nhưng thuộc loại "đánh chính xác mục tiêu", đặc biệt là khi bị nghẹt mũi, sưng mũi đột ngột, nó có thể được coi là một "công cụ cấp cứu thần thánh".

Nếu bạn là người bị viêm mũi dị ứng, viêm xoang mãn tính, huyệt tố liêu có thể được dùng như một phương pháp hỗ trợ, nhưng tuyệt đối không phải là phương pháp điều trị chính. Đừng mong nó thay thế thuốc và các phương pháp điều trị chuẩn, và càng không nên vì thế mà trì hoãn việc đi khám bác sĩ. Điều này cần đặc biệt lưu ý.

Tố liêu với trẻ em và lời khuyên cuối cùng

Một hiện tượng thú vị là nhiều phụ huynh phản ánh rằng, khi con cái bị cảm lạnh không chịu uống thuốc hoặc chống lại việc xịt mũi, thì việc dạy bé ấn huyệt tố liêu lại rất dễ hợp tác.

Có lẽ vì trẻ con cảm thấy "như đang chơi trò chơi", chỉ cần ấn nhẹ một cái, mũi thông ngay, lập tức cười khúc khích. Điều này cũng làm cho huyệt tố liêu trở thành một mẹo nhỏ tương tác sức khỏe giữa cha mẹ và con cái, vừa tiện lợi vừa không có tác dụng phụ, giúp trẻ sớm có nhận thức về cơ thể của mình.

Cuối cùng, xin nhắc nhở: nếu bạn thấy mình thường xuyên bị nghẹt mũi, đặc biệt là nặng hơn vào ban đêm, kéo dài khi thức dậy vào buổi sáng, hoặc kèm theo đau đầu, giảm khứu giác, chảy máu mũi, đau áp lực ở mặt, thì đó có thể không phải là "lưu thông khí" bình thường, mà là dấu hiệu của các vấn đề như viêm mũi, viêm xoang, vẹo vách ngăn mũi. Bạn nên đi khám bác sĩ sớm, đừng quá tin vào việc "chỉ cần day ấn là khỏi".

Huyệt tố liêu là một huyệt tốt, nhưng nó không phải là chìa khóa vạn năng.

Nó thực sự là một "cơ quan" nhỏ bị đánh giá thấp trong cơ thể chúng ta, có thể mang lại cảm giác thoải mái bất ngờ vào những thời điểm quan trọng, giống như cơ thể đang nói với bạn theo cách của riêng nó: "Này, tôi đã giúp bạn khai thông đường thở rồi đấy."

Bạn hãy thử ngay bây giờ, ấn nhẹ vào chỗ lõm nhỏ phía dưới mũi, hít thở sâu một hơi, xem có cảm giác "đột nhiên khai thông" không nhé? Nếu có, có thể bạn vừa mở ra cánh cửa dẫn đến một hơi thở thông thoáng.

Sức khỏe, đôi khi được giấu trong một hành động nhỏ không ngờ tới.

Bạn đã từng thử ấn huyệt tố liêu chưa? Nó có giúp ích cho bạn không? Chào mừng bạn chia sẻ kinh nghiệm của mình ở phần bình luận, biết đâu một câu nói của bạn có thể giúp đỡ một ai đó đang bị nghẹt mũi.

Tài liệu tham khảo:

* Hội Y học Cổ truyền Trung Quốc. "Hướng dẫn lâm sàng y học cổ truyền: Tai Mũi Họng". Nhà xuất bản Nhân Dân Vệ Sinh, 2021.

* Vương Kiến Quân, Lưu Xuân Phú. "Tiến triển nghiên cứu về kích thích huyệt vị điều trị các bệnh về mũi". "Tạp chí Y học Cơ bản Y học Cổ truyền Trung Quốc", 2022, 28(9): 1324-1327.

Tuyên bố từ chối trách nhiệm: Bài viết này là nội dung khoa học phổ biến về sức khỏe. Thông tin tham khảo từ các tài liệu y học có thẩm quyền và kiến thức chuyên môn, nhưng không đại diện cho lời khuyên chẩn đoán và điều trị cá nhân. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế chính quy để được khám.

Nguồn: Bs Tôn Mạnh Cường dịch và tổng hợp xem thêm chi tiết tại www.vietyduong.net