Tác giả: Đặng Hải, Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền kết hợp Y học hiện đại, Bệnh viện Y học Cổ truyền Mông Thành, Hà Nam.

Nhiều người khi qua tuổi 50, tờ kiểm tra sức khỏe luôn xuất hiện câu "Xơ vữa động mạch cảnh mức độ nhẹ," nghe không nặng nhưng trong lòng lại thấy lo lắng. Tôi đã thấy quá nhiều bệnh nhân, rõ ràng là bình thường ăn uống rất cẩn thận, mỡ máu cũng không quá cao, nhưng mảng xơ vữa vẫn âm thầm lớn dần.

Gần đây, tôi đọc được một nghiên cứu, trong lòng chấn động: Đại học Giao thông Thượng Hải phát hiện, mảng xơ vữa động mạch quả thực có thể tiêu biến hoàn toàn trong những điều kiện cụ thể. Những năm gần đây, tôi cũng dần thấy những thay đổi tương tự trong lâm sàng. Đây không phải là chuyện hoang đường, mà là một sự chuyển hướng y học đáng để chúng ta nghiêm túc nhìn nhận.

Xơ vữa động mạch, trong Y học hiện đại, là kết quả của sự tương tác lâu dài giữa viêm mãn tính, lắng đọng lipid, và rối loạn chức năng nội mô mạch máu. Đông y đã có nhận thức hệ thống về vấn đề này từ rất sớm. Sách Linh Khu - Mạch Độ đã chỉ ra: "Huyết hành bất sướng, mạch đạo ủng tắc, tắc vi Tý" (Máu lưu thông không thông suốt, đường mạch bị tắc nghẽn, thì gây ra chứng Tý – tắc nghẽn).

Người xưa tuy không biết tên gọi "mảng xơ vữa," nhưng biết rõ tác hại của "ứ trệ". Tôi thường nói, mảng xơ vữa chính là "Đàm ứ hỗ kết" (Đàm và Huyết ứ kết hợp nhau) trong Đông y, chứ không đơn thuần là sự tích tụ chất béo. Nghiên cứu của Đại học Giao thông Thượng Hải chỉ ra rằng, sự đảo ngược của mảng xơ vữa không chỉ là có thể, mà đã được kiểm chứng trên một số bệnh nhân.

Điều này làm tôi nhớ đến một bệnh nhân cao tuổi đã ngoài 60, ba năm trước hẹp động mạch cảnh lên tới 60\%, nay qua tái khám, gần như không thấy mảng xơ vữa ban đầu. Năm đó tôi khuyên ông ấy "chưa vội đặt stent," ông đã nghe theo, và bây giờ ông đi đâu cũng kể rằng "Khí thuận Huyết hoạt mới là chính đạo."

Đây không phải là kết quả của riêng thuốc hạ mỡ máu, càng không phải công lao của việc bồi bổ mù quáng, mà là kết quả của năm điều kiện cùng tác động.

5 Điều kiện giúp mảng xơ vữa tiêu biến

1. Điều trị chống viêm hệ thống là nền tảng

Nghiên cứu hiện đại đã xác nhận, viêm mãn tính mức độ thấp là động lực quan trọng thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa. Đáng tiếc là nhiều người chỉ chăm chú vào cholesterol, mà bỏ qua sự kích thích mãn tính của hệ miễn dịch.

Đông y đã có quan điểm về "Hỏa uất sinh Đàm, Đàm cửu hóa Ứ" (Hỏa uất kết sinh ra Đàm, Đàm lâu ngày hóa thành Huyết ứ). Tôi thường dùng các bài thuốc loại Sài Hồ để điều chỉnh Can khí, kết hợp với Kim ngân hoa, Liên kiều có tác dụng thanh nhiệt giải độc. Kết quả thường tốt một cách bất ngờ. Không phải vì những vị thuốc này "thần kỳ," mà là chúng điều hòa sự tương tác bệnh lý của "Hỏa độc, Ứ, Đàm" bên trong cơ thể.

2. Kích hoạt khả năng phục hồi động của mạch máu

Nhưng chỉ dùng thuốc thôi chưa đủ, điều kiện thứ hai cần được đưa vào chương trình: Khả năng phục hồi động của mạch máu cần được kích hoạt. Đông y nói "Khí hành tắc Huyết hành" (Khí vận hành thì Huyết vận hành), "Khí" này không phải là mê tín, mà là chức năng thống nhất của hệ thống thần kinh - nội tiết - miễn dịch.

Nhiều người vừa nghe bị mảng xơ vữa, lập tức bắt đầu "bình giữ nhiệt + kỷ tử," nhưng lại bỏ qua vận động mới là "thuốc hoạt huyết" tốt nhất. Tôi khuyên người trung niên và cao tuổi nên đi bộ nhanh 40 phút mỗi ngày, kết hợp với hít thở sâu, Khí Huyết thông suốt, mảng xơ vữa tự nhiên sẽ được làm lỏng.

3. Sự ổn định của hệ vi khuẩn đường ruột (Tỳ Vị là gốc rễ hậu thiên)

Điều kiện thứ ba, sự ổn định của hệ vi khuẩn đường ruột, là lĩnh vực mà Y học hiện đại mới bắt đầu chú trọng, nhưng đã sớm được Đông y công nhận là "Tỳ Vị vi hậu thiên chi bản" (Tỳ Vị là gốc rễ của sự sống sau khi sinh). Rối loạn đường ruột, độc tố nội sinh rò rỉ, mức độ viêm tăng cao, mảng xơ vữa giống như "đống lửa liên tục được đổ thêm dầu." Tôi thường nói, người "rêu lưỡi dày, phân lỏng nhiều, hơi thở nặng mùi," mạch máu chắc chắn không sạch sẽ.

Điều chỉnh Tỳ Vị, thanh trừ Nội Thấp (ẩm thấp bên trong), là thao tác thường quy của tôi khi điều trị loại bệnh nhân này. Tam Nhân Thang, Sâm Linh Bạch Truật Tán, qua nghiên cứu hiện đại, quả thực có tác dụng điều chỉnh hệ vi khuẩn, giảm viêm.

4. Điều chỉnh cảm xúc (Can Uất Hóa Hỏa)

Người hiện đại lo lắng, mất ngủ, cảm xúc thay đổi thất thường, uống thuốc tốt đến mấy cũng khó thấy hiệu quả. Đông y gọi đó là "Can uất hóa Hỏa," Hoàng Đế Nội Kinh đã sớm có câu "Bách bệnh sinh ư Khí dã" (Trăm bệnh sinh ra từ Khí).

Tôi đã thấy một cán bộ về hưu, khi làm việc quen kìm nén cảm xúc, sau khi nghỉ hưu mảng xơ vữa tăng mạnh, cho đến khi bắt đầu tập tĩnh tâm, điều chỉnh hơi thở, huyết áp, mỡ máu mới dần ổn định trở lại.

5. Nhịp điệu ăn uống cá nhân hóa và sự phù hợp với thể chất

Điều kiện cuối cùng, nói ra có thể khiến người ta bất ngờ – Nhịp điệu ăn uống cá nhân hóa và sự phù hợp với thể chất. Không phải tất cả mọi người đều phù hợp với "ăn kiêng ít chất béo," cũng không phải ai cũng nên kiêng thịt triệt để. Đông y nói về "Hàn, Nhiệt, Hư, Thực" (Lạnh, Nóng, Yếu, Thực), có người vừa ăn rau trộn lạnh là mảng xơ vữa tăng, có người lại không ăn chút dầu mỡ nào mà Khí Huyết lại không thông.

Tôi kê đơn ăn uống cho bệnh nhân, không nhìn tuổi tác mà trước tiên là biện thể chất (phân biệt thể chất), người Dương hư thì nên ăn ấm nóng, người Âm hư mới thích hợp bồi bổ dưỡng âm. Những điều chỉnh này thường quyết định mảng xơ vữa là "tiêu" hay "tăng."

Mảng xơ vữa có thể tiêu biến hoàn toàn hay không, còn phải xem khung thời gian. Giai đoạn sớm có thể đảo ngược, giai đoạn giữa có thể kiểm soát, giai đoạn muộn thì thường đã bị vôi hóa khó tiêu biến. Nhưng ngay cả như vậy, việc ổn định mảng xơ vữa, đảo ngược tiến trình, cải thiện trạng thái lưu lượng máu, vẫn là lĩnh vực mà Đông y và thuốc Đông y có thể làm được rất nhiều.

Không ít bệnh nhân dùng Tây y ba năm mỡ máu vẫn cao, sau khi chuyển sang phác đồ kết hợp Đông Tây y mới thấy chuyển biến. Đây không phải là thay thế, mà là bù đắp những thiếu sót của Y học hiện đại, đây mới là hướng đi mà chúng ta nên theo đuổi.

Tôi cũng muốn nhắc nhở một điều, nhịp sống không điều độ mới là kẻ thao túng lớn nhất đằng sau mảng xơ vữa. Nhiều người nghĩ rằng "uống thuốc hạ mỡ máu là vạn sự ổn thỏa," nhưng lại mất ngủ mỗi đêm, ăn uống không cố định, cảm xúc bị kìm nén. Đông y nói "Tâm chủ huyết mạch," một người lâu ngày tâm thần bất an, huyết mạch làm sao có thể thông suốt?

Tôi đã khuyên vô số người, đừng coi vấn đề mạch máu là "tắc nghẽn cơ học," đó là vấn đề của "Người," chứ không phải vấn đề của "ống." Sự đảo ngược của mảng xơ vữa động mạch không phải là thần thoại, mà là một quá trình phục hồi sâu rộng liên quan đến sự phối hợp của toàn bộ hệ thống cơ thể.

Đây không phải là chiến thắng của một loại thuốc nào đó, mà là thành quả tổng hợp của lối sống, điều chỉnh cảm xúc, biện chứng thể chất và nhận diện bệnh cơ. Khoa học hiện đại đã xác nhận khả năng đảo ngược mảng xơ vữa, và Đông y cung cấp con đường và phương pháp. Tôi thường nói, y học không phải là chiến đấu, mà là điều hòa, là để cơ thể tự mình "hóa giải vấn đề."

Y học tương lai, cuối cùng sẽ hướng tới sự tích hợp, chứ không phải đối kháng. Tôi cũng hy vọng thấy nhiều nghiên cứu hơn khám phá ảnh hưởng của sự vận hành Khí Huyết đối với trạng thái mạch máu, để chứng minh cơ sở lý luận của "Điều Khí tức là Điều Huyết." Nghiên cứu của Đại học Giao thông Thượng Hải chỉ là điểm khởi đầu, sự thay đổi thực sự, vẫn phải bắt đầu từ mỗi người chúng ta, từ cuộc sống hàng ngày.